İyi Bir Proje Fikri Neden Bazen Hibe Alamaz?
Erasmus+ ile yeni tanışan birçok öğretmen için en büyük hayal kırıklıklarından biri şudur: Aylarca emek verilir. Güzel bir konu bulunur. Ortaklar belirlenir. Faaliyetler planlanır. Başvuru tamamlanır. Sonuç açıklandığında ise proje hibe alamaz. Bu durumda ilk tepki çoğu zaman şu olur:
“Ama fikrimiz gerçekten çok güzeldi.”
Aslında sorun çoğu zaman fikrin kötü olması değildir. Sorun, iyi fikrin güçlü bir proje yapısına dönüşememesidir. Erasmus+ başvurularında değerlendirme yalnızca “konu güzel mi?” sorusu üzerinden yapılmaz. Projenin ihtiyacı doğru tanımlaması, hedefleriyle faaliyetlerinin uyumlu olması, ortaklığın mantıklı kurulması, sonuçların ölçülebilir olması ve projenin kalıcı etki oluşturması beklenir. Bu nedenle iyi bir fikir, tek başına yeterli değildir.
Bu yazıda, Erasmus+ projelerinde en sık karşılaşılan hataları özellikle programa yeni başlayan öğretmenlerin rahatlıkla anlayabileceği bir dille ele alacağız.
Önce Şunu Netleştirelim: “Hata” Derken Ne Kastediyoruz?
Burada formda yanlış kutucuğu işaretlemekten ya da bir belgeyi geç yüklemekten söz etmiyoruz. Asıl üzerinde duracağımız konu, projenin puan kaybetmesine neden olan tasarım hatalarıdır. Yani;
- ihtiyaç analizi zayıfsa,
- hedefler belirsizse,
- faaliyetler hedeflerle bağlantılı değilse,
- ortaklar neden seçildiği anlaşılmıyorsa,
- etki ve yaygınlaştırma bölümleri yüzeysel kalıyorsa,
başvuru teknik olarak eksiksiz olsa bile proje zayıf görünebilir.
Bunu bir bina gibi düşünebiliriz. Dış cephesi çok güzel olabilir. Ama temel zayıfsa, yapı güven vermez. Erasmus+ projelerinde de temel; ihtiyaç, hedef, faaliyet, sonuç ve etki arasındaki bağlantıdır.
1. İhtiyaç Analizini Yüzeysel Yazmak
En sık karşılaşılan hatalardan biri budur. Başvuruda şu tür ifadeler kullanılabilir: “Öğrencilerimizin dijital becerileri yetersizdir.” “Öğretmenlerimizin yenilikçi yöntemlere ihtiyacı vardır.” “Okulumuzun uluslararasılaşması gerekmektedir.” Bunlar doğru olabilir. Ama tek başına yeterli değildir. Değerlendirici doğal olarak şu soruyu sorar:
“Bunu nereden biliyorsunuz?”
İyi bir ihtiyaç analizi, yalnızca görüş belirtmez. Dayanak gösterir.
Örneğin;
- öğrenci anketleri,
- öğretmen görüşleri,
- başarı verileri,
- devamsızlık oranları,
- okul stratejik planı,
- öz değerlendirme sonuçları,
- gözlem kayıtları,
- veli geri bildirimleri
gibi kaynaklar kullanıldığında ihtiyaç daha inandırıcı hâle gelir.
Zayıf örnek
“Öğrencilerimizin çevre farkındalığı düşüktür.”
Daha güçlü örnek
“Okul genelinde yapılan öğrenci anketinde katılımcıların önemli bir bölümünün geri dönüşüm uygulamalarını düzenli kullanmadığı görülmüş, ayrıca okul içi gözlemlerde atık ayrıştırma davranışlarının sınırlı olduğu tespit edilmiştir.”
İkinci anlatım, problemi görünür hâle getirir.
Değerlendirici Ne Düşünür?
“Bu ihtiyaç gerçekten okulun ihtiyacı mı, yoksa proje yazmak için sonradan oluşturulmuş bir gerekçe mi?”
İşte ihtiyaç analizinin görevi bu şüpheyi ortadan kaldırmaktır.
2. Konuyu Proje Fikri Sanmak
Bu hataya önceki yazımızda da değinmiştik.
- “Yapay zekâ projesi.”
- “STEM projesi.”
- “Sürdürülebilirlik projesi.”
Bunlar proje fikri değil, tema başlıklarıdır. Asıl soru şudur:
Bu tema hangi probleme çözüm üretecek?
Örneğin: “Yapay zekâ” çok geniş bir konudur.
Ama;
“Öğretmenlerin yapay zekâ araçlarını ölçme ve değerlendirme süreçlerinde bilinçli ve etik kullanma becerilerini geliştirmek”
daha net bir proje yönü oluşturur. Erasmus+ başvurularında tema seçmek yetmez. Temanın okulun gerçek ihtiyacıyla bağının kurulması gerekir.
3. Hedefleri Çok Genel Yazmak
Bir başka sık hata da hedeflerin şu şekilde kurulmasıdır:
- Dijital becerileri geliştirmek
- Farkındalığı artırmak
- İş birliğini güçlendirmek
- Öğrencileri motive etmek
Bunlar iyi niyetli hedeflerdir ama çok geniştir.
Değerlendirici şu soruyu sorar:
“Ne kadar geliştireceksiniz? Kimde geliştireceksiniz? Bunu nasıl anlayacağız?”
İyi hedefler daha somut olur.
Örneğin; “Öğretmenlerin dijital becerilerini geliştirmek”
yerine,
“Proje sonunda öğretmenlerin en az üç yeni dijital ölçme aracını derslerinde etkin biçimde kullanabilir hâle gelmesi” daha ölçülebilir bir hedeftir.
4. Faaliyetleri Hedeflerden Kopuk Planlamak
Bu hata, iyi fikirlerin puan kaybetmesine en çok neden olan sorunlardan biridir. Örneğin ihtiyaç analizinde öğrencilerin çevre farkındalığının düşük olduğu belirtilir. Hedef olarak sürdürülebilirlik bilincinin artırılması yazılır.
Ama faaliyetlerde;
- robotik atölyesi,
- kültürel gezi,
- dil etkinliği,
- müze ziyareti
yer alır. Faaliyetlerin her biri tek başına güzel olabilir. Ama hedefle ilişkisi kurulmadığında proje dağınık görünür. Erasmus+ başvurusunda her faaliyet şu soruya cevap vermelidir:
“Bu faaliyet hangi hedefe ulaşmamıza yardım ediyor?”
Cevap net değilse, o faaliyet muhtemelen projede gereksizdir.
5. Çok Faaliyet Yapmanın Projeyi Güçlendireceğini Düşünmek
Yeni başlayanların sık yaptığı hatalardan biri de budur. “Ne kadar çok etkinlik yazarsak proje o kadar güçlü görünür.” Oysa çoğu zaman tam tersi olur. Çok sayıda ama yüzeysel faaliyet, az sayıda ama iyi planlanmış faaliyetten daha zayıf olabilir. Önemli olan faaliyet sayısı değil;
- amaçla ilişkisi,
- uygulanabilirliği,
- hedef kitleye katkısı,
- ölçülebilir sonucu
- çıktılarla ilişkisi
olmalıdır.
Bir projeye on farklı etkinlik koymak yerine, dört güçlü faaliyeti iyi planlamak çoğu zaman daha etkili olur.
Erasmus+ ortaklıklarında bazen şu düşünceyle hareket edilir:
Faaliyetlerle ilgili en net ifademiz şu olabilir: “Proje faaliyetleri, hedeflere ulaştııcak, çıktıları oluşturacak şekilde planlanmalı ve kurgulanmalıdır.“
6. Ortakları Sadece Ülke Sayısını Tamamlamak İçin Seçmek
“Bir İspanya olsun. Bir İtalya ekleyelim. Bir de Polonya bulursak tamam.” 🙂
Bu yaklaşım, ortaklık mantığını zayıflatır. Asıl soru şudur:
“Bu kurum projeye hangi uzmanlığı kazandırıyor?”
Örneğin;
- bir ortak STEM alanında deneyimli,
- biri kapsayıcı eğitimde güçlü,
- biri dijital içerik üretiminde uzman,
- biri yaygınlaştırma konusunda başarılı
olabilir.
Böyle bir ortaklık, yalnızca farklı bayraklardan oluşmaz. Birbirini tamamlayan uzmanlıklardan oluşur.
7. Ortakların Görevlerini Belirsiz Bırakmak
Başvuru formunda şu tür ifadeler zayıf görünür: Her ortak faaliyetlere katkı sağlayacaktır. Görevler ortaklaşa yürütülecektir.
- Peki kim ne yapacak?
- Kim hangi çıktıyı hazırlayacak?
- Kim değerlendirmeyi yürütecek?
- Kim yaygınlaştırmaya liderlik edecek?
İyi projelerde görev dağılımı açık ve dengelidir. Her ortağın projeye neden dahil olduğu ve hangi sorumluluğu üstlendiği anlaşılır.
8. Erasmus+ Önceliklerini Sonradan Metne Eklemek
Bu da sık görülen bir hatadır. Proje hazırlanır. Sonra başvuru formunda “yeşil dönüşüm”, “dijital dönüşüm”, “kapsayıcılık” gibi önceliklerin yer aldığı fark edilir. Bu kavramlar metne birkaç cümleyle eklenir. Ancak faaliyetlerde karşılığı yoktur. Bu durumda proje yapay görünür.
Erasmus+ öncelikleri bir süs değildir. Projenin tasarımına gerçekten yansımalıdır. Örneğin dijital dönüşüm seçildiyse, dijital araçların projede nasıl kullanılacağı ve hangi beceriyi geliştireceği açık olmalıdır. Kapsayıcılık seçildiyse, dezavantajlı katılımcıların projeye nasıl dahil edileceği gösterilmelidir.
9. Çok Büyük ve Gerçekçi Olmayan Hedefler Koymak
Bazı projeler daha etkileyici görünmek için çok büyük vaatlerde bulunur. “Avrupa’daki eğitim sistemini değiştireceğiz.” “Binlerce öğretmene ulaşacağız.” “Öğrencilerin tüm dijital becerilerini geliştireceğiz.” Bu tür ifadeler güçlü değil, çoğu zaman gerçek dışı görünür. Erasmus+ projelerinde gerçekçilik çok değerlidir. Küçük ama ölçülebilir bir etki, büyük ama kanıtlanamaz bir iddiadan daha inandırıcıdır.
10. Çıktı ile Faaliyeti Karıştırmak
Bu ayrım yeni başlayanlar için önemlidir. Örneğin;
“İspanya hareketliliği” bir çıktı değildir. Bir faaliyettir. “Öğretmen eğitimi” bir faaliyettir.
Ama bu faaliyet sonucunda hazırlanan;
- öğretmen rehberi,
- öğrenme senaryosu,
- dijital materyal,
- video serisi
bir çıktı olabilir. Proje tasarımında şu zincirin net olması gerekir:
Faaliyet → Ürün/Çıktı → Sonuç → Etki
11. Ölçme ve Değerlendirmeyi Projenin Sonuna Bırakmak
Birçok projede şu ifade yer alır: “Proje sonunda anket yapılacaktır.” Ama değerlendirme bundan daha fazlasını gerektirir.
İyi projelerde süreç baştan sona izlenir.
Örneğin;
- ön test,
- son test,
- katılımcı görüşleri,
- gözlem formları,
- öğrenci ürünleri,
- rubrikler,
- katılım verileri
kullanılabilir. Böylece proje sonunda yalnızca “başarılı olduk” denmez. Başarının nasıl ölçüldüğü gösterilir.
12. Yaygınlaştırmayı Sosyal Medya Paylaşımı Sanmak
“Instagram’da paylaşacağız. Okul web sitesine haber koyacağız.” Bunlar yaygınlaştırmanın bir parçasıdır ama tamamı değildir.
Asıl soru şudur:
“Projeden elde edilen sonuçlar kimlerin işine yarayacak ve onlara nasıl ulaşacak?”
Örneğin;
- öğretmen rehberleri başka okullarla paylaşılabilir,
- yerel çalıştaylar düzenlenebilir,
- öğrenme senaryoları açık erişime sunulabilir,
- sonuçlar mesleki ağlarda paylaşılabilir.
Yaygınlaştırmanın amacı yalnızca projeyi duyurmak değil, proje sonuçlarının kullanılmasını sağlamaktır.
13. Sürdürülebilirliği “Proje Sonrası da Devam Edecek” Cümlesiyle Geçiştirmek
Başvurularda çok sık şu cümle görülür: “Proje tamamlandıktan sonra faaliyetler devam edecektir.”
- Nasıl?
- Kim tarafından?
- Hangi kaynakla?
- Ne kadar süre?
Sürdürülebilirlik bunlara cevap vermelidir. Örneğin geliştirilen materyaller okul müfredatında kullanılmaya devam edebilir. Öğretmen eğitimleri kurum içi hizmet içi eğitimlere dönüşebilir. Kurulan ortaklık yeni projelerle devam edebilir.
Bunlar sürdürülebilirliğin somut örnekleridir.
14. Projenin Her Bölümünde Farklı Bir Hikâye Anlatmak
Belki de en kritik hata budur. İhtiyaç analizi dijitalleşmeden bahseder. Hedefler çevre eğitimine kayar. Faaliyetlerde kültürel miras ön plana çıkar. Çıktılar ise yabancı dil üzerine olur. Her bölüm tek başına iyi yazılmış olabilir. Ama bütünlük yoktur.
İyi bir Erasmus+ projesi baştan sona aynı hikâyeyi anlatır.
Bunu şu zincirle düşünmek çok faydalıdır:
Problem → İhtiyaç → Hedef → Faaliyet → Çıktı → Sonuç → Etki
Bu zincirin bir halkası diğerinden koparsa proje zayıflar.
Değerlendirici Ne Düşünür?
Değerlendirici başvuruyu okurken aslında sürekli şu soruyu sorar:
“Bu proje mantıklı mı?”
- Neden bu proje gerekiyor?
- Neden bu hedefler seçilmiş?
- Neden bu faaliyetler yapılıyor?
- Neden bu ortaklar var?
- Beklenen sonuçlar gerçekçi mi?
- Etki ölçülebilir mi?
Bu soruların cevapları birbirini destekliyorsa proje güven verir. Dolayısıyla aslında proje yazarken formda hangis soruya cevap veriyor olursak olalım, esasında aklımızda hep şu soru olmalıdır:
“Ben burada değerlendiriciyi nasıl daha iyi ikna ederim?”
Sonuç
Erasmus+ projelerinde başarısızlığın nedeni çoğu zaman fikir eksikliği değildir.
İyi fikirler;
- doğru ihtiyaç analizi,
- ölçülebilir hedefler,
- hedeflerle uyumlu faaliyetler,
- güçlü ortaklık yapısı,
- gerçekçi çıktılar,
- etkili değerlendirme,
- yaygınlaştırma
ve sürdürülebilirlik planıyla desteklenmediğinde beklenen sonucu vermeyebilir. Bu nedenle Erasmus+ proje yazımında en önemli kavramlardan biri tutarlılıktır. İyi bir proje, baştan sona aynı soruna çözüm üretmeye devam eder.
