Eğitim-öğretimde klasik şeylerin dışına çıkma isteyen fedakar öğretmenlerimiz sayesinde son yıllarda STEM eğitimi, okullarda en çok konuşulan konulardan biri haline geldi. Robotik atölyeleri, kodlama etkinlikleri, bilim fuarları, TÜBİTAK projeleri, TEKNOFEST takımları, Erasmus+ projeleri ve eTwinning çalışmaları birçok okulun gündeminde yer alıyor. Ancak burada önemli bir soru ortaya çıkıyor:
Bu çalışmaların ne kadarı okulun genel eğitim anlayışının bir parçası, ne kadarı ise belirli öğretmenlerin bireysel çabalarıyla yürütülüyor?
Bir okulun zaman zaman STEM etkinlikleri düzenlemesi ile STEM yaklaşımını okul kültürünün bir parçası haline getirmesi arasında önemli bir fark bulunuyor. İşte STEM Okul Etiketi (STEM School Label), tam olarak bu noktada devreye giren bir sistem.
STEM Okul Etiketi Nedir?
STEM Okul Etiketi, okulların STEM alanındaki mevcut durumlarını değerlendirmelerine yardımcı olan Avrupa çapında bir girişimdir. Bu sistemin amacı okulları sıralamak ya da birbirleriyle yarıştırmak değildir. Asıl amaç, bir okulun STEM alanındaki güçlü yönlerini ve gelişime açık alanlarını ortaya koyabilmektir. Bir başka ifadeyle STEM Okul Etiketi;
- Okulun STEM alanındaki çalışmalarına bütüncül bir bakış sunar,
- STEM kültürünün ne kadar yerleştiğini anlamaya yardımcı olur,
- Gelecekte atılabilecek adımlar için yol gösterir,
- Okulun yaptığı çalışmaları daha görünür hale getirir.
Bu yönüyle STEM Okul Etiketi bir ödül sisteminden çok, okula ayna tutan bir gelişim aracına benzer.
STEM Okulu Ne Demektir?
Birçok kişi STEM okulunu duyduğunda aklına ilk olarak robotik kulüpleri veya kodlama sınıfları gelir. Oysa STEM yaklaşımı bundan çok daha geniş bir kavramdır. Örneğin bir okulda;
- TÜBİTAK 4006 Bilim Fuarı düzenlenmesi,
- TEKNOFEST takımlarının bulunması,
- Erasmus+ projelerinde STEM temalı çalışmalar yapılması,
- eTwinning projelerinde mühendislik tasarım süreçlerinin kullanılması,
- Öğrencilerin gerçek yaşam problemleri üzerinde çalışması
STEM kültürünün parçaları olabilir. Ancak asıl önemli olan bunların birbirinden bağımsız etkinlikler olarak kalmaması ve okulun genel eğitim anlayışının bir parçası haline gelmesidir. STEM Okul Etiketi tam olarak bu bütünlüğü değerlendirmeye çalışır.
eTwinning Okulu Etiketi ile Karıştırılmamalı
Türkiye’de birçok okulun yakından tanıdığı bir başka sistem de eTwinning Okulu Etiketidir. İlk bakışta iki sistem birbirine benziyor gibi görünse de aslında farklı amaçlara hizmet ederler. eTwinning Okulu Etiketi;
- Dijital güvenlik,
- İş birliği,
- Uluslararası proje çalışmaları,
- Öğretmen liderliği,
- Dijital vatandaşlık
gibi alanlara odaklanır.
STEM Okul Etiketi ise;
- STEM öğretimi,
- Yenilikçi öğrenme ortamları,
- Problem çözme,
- Araştırma ve sorgulama,
- STEM liderliği,
- STEM ortaklıkları
gibi konuları merkeze alır.
Bir okulun eTwinning Okulu Etiketi sahibi olması STEM Okul Etiketi almasını kolaylaştırabilir. Çünkü her iki sistem de iş birliğini, yenilikçi öğrenmeyi ve okul gelişimini desteklemektedir.
STEM Sadece Robotik ve Kodlama Değildir
STEM Okul Etiketi’nin en önemli mesajlarından biri de budur. STEM denildiğinde çoğu zaman akla robotlar, sensörler ve kodlar gelir. Oysa STEM;
- Fen bilimleri,
- Teknoloji,
- Mühendislik,
- Matematik
alanlarının gerçek yaşam problemleri etrafında bir araya gelmesidir. Örneğin;
- Bir öğrencinin okul bahçesindeki su tüketimini incelemesi,
- Bir sınıfın geri dönüşüm sistemini geliştirmesi,
- Bir grup öğrencinin hava kalitesini ölçmesi,
- Bir Erasmus+ projesi kapsamında sürdürülebilirlik temalı ürün geliştirmesi
gibi faaliyetler de STEM çalışmasıdır. Bu nedenle STEM Okul Etiketi değerlendirmelerinde yalnızca teknoloji kullanımı değil, öğrenme sürecinin niteliği de dikkate alınmaktadır.
Hangi Çalışmalar STEM Kültürünün Oluştuğunu Gösterir?
Bir okulun STEM alanındaki gelişimi yalnızca sahip olduğu teknolojiyle veya katıldığı yarışmalarla ölçülemez. Asıl önemli olan, öğrencilerin araştırdığı, sorguladığı, tasarladığı, ürettiği ve çözüm geliştirdiği öğrenme ortamlarının ne kadar yaygın olduğudur. Bu nedenle STEM kültürü farklı faaliyetler aracılığıyla kendini gösterebilir.
TÜBİTAK Projeleri
TÜBİTAK projeleri, öğrencilerin bilimsel araştırma süreçlerini deneyimlemelerine fırsat sunar. Bir problemi belirlemek, veri toplamak, elde edilen verileri analiz etmek ve sonuçları raporlaştırmak STEM yaklaşımının temel bileşenleri arasında yer alır. Özellikle TÜBİTAK 4006 Bilim Fuarlarında sergilenen çalışmalar, öğrencilerin yalnızca bilgi tüketen değil, bilgi üreten bireyler olarak yetişmelerine katkı sağlar. Bu yönüyle bilim fuarları, bir okuldaki STEM kültürünün önemli göstergelerinden biri olarak değerlendirilebilir.
TEKNOFEST, MEB Robot ve Mühendislik Yarışmaları
TEKNOFEST gibi yarışmalar öğrencileri gerçek yaşam problemleriyle karşı karşıya getirir. Takım çalışması, mühendislik tasarım döngüsü, prototip geliştirme, test etme ve iyileştirme süreçleri STEM yaklaşımının merkezinde yer alır. Bir okulda öğrencilerin düzenli olarak proje geliştirmesi, yarışmalara katılması ve ürettikleri çözümleri paylaşması, STEM kültürünün günlük yaşamın bir parçası haline geldiğini gösteren önemli işaretlerden biridir.
Erasmus+ Projeleri
STEM yalnızca laboratuvarlarda veya teknoloji sınıflarında gerçekleşmez. Farklı ülkelerden öğrencilerin ve öğretmenlerin birlikte çalıştığı Erasmus+ projeleri de STEM kültürünün gelişmesine önemli katkılar sağlayabilir. Özellikle;
- çevre ve sürdürülebilirlik,
- yapay zekâ,
- robotik,
- dijital beceriler,
- mühendislik tasarımı,
- iklim değişikliği,
- yenilenebilir enerji
gibi temalar etrafında şekillenen projeler, öğrencilerin küresel sorunlara çözüm üretmelerine olanak tanır. Bu tür çalışmalar STEM’in yalnızca teknik becerilerden ibaret olmadığını, aynı zamanda toplumsal sorunlara çözüm üretme yaklaşımı olduğunu da göstermektedir.
eTwinning Projeleri
eTwinning projeleri, STEM kültürünün uluslararası iş birliği boyutunu güçlendiren önemli araçlardan biridir. Farklı ülkelerden öğrencilerin ortak bir problem üzerinde çalışması, veri paylaşması, ürün geliştirmesi ve sonuçlarını birlikte değerlendirmesi STEM yaklaşımının temel ilkeleriyle örtüşmektedir. Özellikle mühendislik tasarım süreçlerinin kullanıldığı, çevre sorunlarına çözüm aranan, kodlama ve robotik etkinliklerinin yürütüldüğü eTwinning projeleri öğrencilerin hem STEM becerilerini hem de iş birliği ve iletişim becerilerini geliştirmektedir.
Günlük Ders Uygulamaları
Aslında STEM kültürünün en güçlü göstergesi çoğu zaman büyük projeler değil, sınıf içinde gerçekleştirilen günlük uygulamalardır. Bir fen dersinde öğrencilerin deney tasarlaması, bir matematik dersinde gerçek yaşam problemleri üzerinde çalışması, bir bilişim dersinde ihtiyaçlara yönelik dijital çözümler geliştirmesi veya bir teknoloji tasarım dersinde prototip üretmesi STEM yaklaşımının doğal örnekleridir. Çünkü STEM kültürü yalnızca belirli günlerde yapılan etkinliklerle değil, öğrenme süreçlerinin günlük bir parçası haline geldiğinde gerçek anlamda yerleşmiş olur.
STEM Okul Etiketi Neye Bakar?
Sistem yalnızca yapılan etkinliklerin sayısıyla ilgilenmez. Asıl olarak şu soruların cevabını arar:
- STEM çalışmaları okulun genel yapısına ne kadar yansıyor?
- Öğretmenler bu sürecin içinde mi?
- Öğrenciler aktif rol alabiliyor mu?
- Okul dış paydaşlarla iş birliği kurabiliyor mu?
- STEM yaklaşımı sürdürülebilir hale gelmiş mi?
Bu nedenle değerlendirme yalnızca bir proje veya bir yarışma başarısı üzerinden yapılmaz. Okulun genel resmi dikkate alınır.
Neden Önemlidir?
Birçok okul çok değerli çalışmalar yürütmesine rağmen bunların farkında olmayabiliyor. STEM Okul Etiketi süreci çoğu zaman şu farkındalığı oluşturuyor:
“Aslında düşündüğümüzden daha fazla şey yapıyoruz.”
Bazı durumlarda ise tam tersi ortaya çıkıyor:
“Birçok etkinlik yapıyoruz ama bunlar birbirinden kopuk ilerliyor.”
Bu nedenle süreç, okulların kendi çalışmalarına daha geniş bir perspektiften bakmasını sağlıyor.
Bir Etiketten Daha Fazlası
İsminin içinde “etiket” kelimesi geçse de sistemin en değerli yönü verilen rozet değildir. Asıl değer;
- Okulun kendisini tanıması,
- Güçlü yönlerini fark etmesi,
- Gelişime açık alanlarını görmesi,
- Geleceğe yönelik hedefler belirleyebilmesidir.
Bu nedenle STEM Okul Etiketi bir sonuç değil, bir gelişim süreci olarak değerlendirilebilir.
Sonuç
STEM Okul Etiketi, STEM çalışmalarını yalnızca tek tek etkinlikler olarak değil, okulun genel kültürünün bir parçası olarak ele alan bir sistemdir. TÜBİTAK projelerinden TEKNOFEST çalışmalarına, Erasmus+ faaliyetlerinden eTwinning projelerine kadar birçok çalışma bu kültürün oluşmasına katkı sağlayabilir. Ancak önemli olan bu çalışmaların bir araya gelerek okulun ortak vizyonuna dönüşebilmesidir. STEM Okul Etiketi tam da bu büyük resme bakar.
